Stinkende drek verpest vakantie op parelwitte Mexicaanse stranden

In 2004 al meldde het vlaamse blad De Tijd: Het tekort aan zuurstof in de zee verdringt de overbevissing als grootste probleem voor het visbestand. Er zijn in de oceanen nu bijna 150 onleefbare gebieden waar amper zuurstof voorkomt. Die ‘dode zones’ zijn vooral een gevolg van een teveel aan stikstof.’ Dat zegt het milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) in zijn eerste jaarboek. ‘Het lage zuurstofgehalte hangt nauw samen met het gebruik van meststoffen in de landbouw, de emissies van verkeer en fabrieken en afval’

public domain (CC0)
Sinds de jaren zestig is het aantal zuurstofarme regio’s elk decennium verdubbeld. Sommige van deze gebieden zijn minder dan een vierkante kilometer groot, maar andere halen gemakkelijk tweemaal de oppervlakte van België. De eerste ‘dode zones’ werden opgetekend in de Baltische Zee, de Zwarte Zee en het noorden van de Adriatische Zee. Maar ook in de Scandinavische fjorden treft men er nu aan. Het meest bekende zuurstofarme gebied ligt in de Golf van Mexico en is het gevolg van de meststoffen die de Mississippi aanvoert. En wie Mississippi zegt, zegt monocultuur van soja, maïs en tarwe. Intensieve veehouderij en visteelt hebben twee keer met het uitsterven van de oceanen te maken:
  • door overbevissing (input-kant van de intensieve veehouderij en aquacultuur, voor de productie van vismeel)
  • door overbemesting (deels input- kant veehouderij: kunstmest of dierlijke mest voor de teelt van veevoer; deels output-kant van de intensieve veehouderij, nl het mestprobleem van vooral grondloze bedrijven)

Kweekbed van algen

We zijn nu vijftien jaar verder en wat blijkt? Niet alleen de Mississippi bemest de Golf van Mexico, ook de Amazonerivier dumpt heel wat meststoffen van de explosief groeiende agrobusiness in het zuidelijker gelegen Brazilië. Sinds 2018 is er die opstoot van een proces dat al jaren bezig is. Volgens de auteurs van een Science-paper ontstond de Atlantische algengordel rond 2011. De kraamkamer van het wier ligt in de West-Atlantische Sargassozee, die haar naam ontleent aan het bewuste algengeslacht Sargassum. De Sargassozee is ons bekend als broedgebied van palingen, maar nu wordt Sargasso beroemder als kweekbed van algen. In januari ontspruit het bruinwier er uit sporen, waarna de algen zich verder ontwikkelen, om uiteindelijk in april tot bloei te komen en te ‘exploderen’. Tijdens de late lente drijven zeestromingen het wier naar het westen, naar de Caribische Zee en de Golf van Mexico. Iets later vertrekt er ook een stroming naar het oosten, richting Afrika.

In open zee is het drijvende zeewier geen probleem, al eist de massa dus wel veel zuurstof op. Het vormt er voedseleilanden die zeevogels en vissen aantrekken. Maar in kustgebieden heeft Sargassum een groeiende, negatieve ecologische impact. Aanspoelende macro-algen blokkeren het zonlicht, waardoor koraalriffen, zeegras en ander zeeleven het moeilijk krijgen. Als ze afsterven, kan het microbiële rottingsproces de omgeving verstikken.  Op dit moment is een “megavlek met een diameter van 550 kilometer” op weg naar de Caraïben. Die zal binnenkort aanspoelen, pal in het toeristisch hoogseizoen

De stranden schoonmaken is onbegonnen werk. We moeten daarom naar de bron kijken: een landbouwmodel dat miljoenen tonnen meststoffen meebrengt. Meststoffen die goed gedijen in de oceaan tussen Brazilië en West-Afrika, waar het water anderhalve graad is toegenomen. 

Sargassum is niet het enige zeewier dat aan een opmars bezig is. Een andere alg die steeds vaker in kustgebieden opduikt, is het groenwier Ulva. Deze “zeesla” verhinderde in 2008 bijna de zeilwedstrijden tijdens de Olympische Spelen in Peking. De helft van de wereldwijde varkensvleesconsumptie bevindt zich dan ook in China…

Dichter bij huis kennen wij een gelijkaardig fenomeen met doodvallende everzwijnen aan de kust van Bretagne. Hier is de bron van het wier de intensieve veehouderij. Bretagne huisvest namelijk de helft van alle Franse varkens en kippen. Het gaat om grote “vleesbelangen”, gestoeld op overzeese soja en maïs uit de regio.

Zouden de barbecue’ers aan de kusten van Mexico en Frankrijk het verband zien tussen rottend wier en hoge vleesconsumptie?

Caraïbische landen binden samen de strijd aan

Op een top over de kwestie in het Mexicaanse Cancún zijn vertegenwoordigers van Belize, Cuba, Guatemala, Guyana, Haïti, Honduras, Guadeloupe, Jamaica, Mexico, Nicaragua, Panama, de Dominicaanse Republiek en Trinidad en Tobago het eens geworden over 26 werkpunten. Een daarvan is het opzetten van de website internationalsargassumsystem.com, die informatie verzamelt over onderzoek, monitoring, aankomstcycli en zeewier-gegevens.

Meer onderzoek is dringend nodig, zegt Esteban Amaro, technisch directeur van het Monitoring-netwerk. “Bij het veldwerk hebben we een zeer hoge mortaliteit bij koralen vastgesteld, die aan de wittebandziekte lijden.”   Hetzelfde geld voor de dood van vissen en zeeschildpadden, andere mogelijke gevolgen van de zeewierbloei. De bloeipatronen veranderen. Op het Amerikaanse continent bereiken ze zelfs de monding van de Amazone. “De chemie van de oceaan moet zijn veranderd om de bloei zo uit de hand te doen lopen”, zegt Chuanmin Hu, de onderzoeker van de Universiteit van Zuid-Florida (VS), die het onderzoek leidde. Volgens Hu kan de explosieve bloei in de hand zijn gewerkt door de toename van de ontbossing en het gebruik van meststoffen. Die zouden de samenstelling van het water dat de Amazone in de oceaan loost, veranderen en een perfecte voedingsbodem creëren voor sargassum.

In 2018 bereikte 170.000 ton sargassum de kust van Quintana Roo (Mexico), dit jaar wordt meer dan 1 miljoen ton verwacht. ‘Het is een enorm milieuprobleem dat niet langer kan worden genegeerd”, zegt Esteban Amaro.

Met dank aan Luc van Krunkelsven en het online blad MO (artikel enigszins ingekort, vooral laatste stukje over aktie Caraïbische landen)
Share This